![]() | |
Enghraifft o'r canlynol | gwlad ar un adeg ![]() |
---|---|
Daeth i ben | 17 Tachwedd 1922 ![]() |
Rhan o | Y Pwerau Canolog ![]() |
Dechrau/Sefydlu | 29 Gorffennaf 1299, c. 1300 ![]() |
Rhagflaenwyd gan | yr Ymerodraeth Fysantaidd, Ymerodraeth Trebizond ![]() |
Pennaeth y sefydliad | swltan yr Ymerodraeth Otoman ![]() |
![]() | |
Rhagflaenydd | Abassiaid, yr Ymerodraeth Fysantaidd, Beylik o Osman, Beylik o Bafra, Maona of Chios and Phocaea, Duchy of Leucas ![]() |
Olynydd | Government of the Grand National Assembly, occupation of Smyrna ![]() |
Enw brodorol | دولت عالیه عثمانیه ![]() |
![]() |
Gwladwriaeth Dwrcaidd yn y Dwyrain Canol yn cynnwys Anatolia (neu Asia Leiaf), a rhannau o dde-orllewin Asia, Gogledd Affrica a de-ddwyrain Ewrop oedd yr Ymerodraeth Otomanaidd. Fe'i sefydlwyd gan y Tyrciaid Oghuz, llwyth Tyrcaidd o orllewin Anatolia, yn y bedwaredd ganrif ar ddeg ac fe'i diddymwyd ar ddechrau'r ugeinfed ganrif yn sgîl y Rhyfel Byd Cyntaf ac esgyniad Kemal Atatürk i rym yn Nhwrci. Yn ystod yr unfed ganrif ar bymtheg a'r ail ganrif ar bymtheg roedd hi'n un o'r ymerodraethau mwyaf nerthol yn y byd ac roedd gwledydd Ewrop yn wyliadwrus ohoni oherwydd ei bod yn dal i ehangu ei thiriogaethau ar orynys y Balcanau.
Sefydlwyd yr ymerodraeth gan Osman I (Uthmān, yn Arabeg; sail yr enw Ottoman). O'r flwyddyn 1453 ymlaen Caergystennin, a ddaeth i'w galw'n İstanbul) ar ôl hynny, oedd prifddinas yr ymerodraeth.
Roedd yn ymerodraeth a oedd yn rheoli llawer o Dde-ddwyrain Ewrop, Gorllewin Asia, a Gogledd Affrica rhwng y 14g a dechrau'r 20g. Fe'i sefydlwyd ar ddiwedd y 13g yng ngogledd-orllewin Anatolia yn nhref Söğüt (Talaith Bilecik heddiw) gan arweinydd y Tyrcaidd[1][2], Osman I.[3] Ar ôl 1354, croesodd yr Otomaniaid i Ewrop a, gyda choncwest y Balcanau, trawsnewidiwyd y beylik Otomanaidd yn ymerodraeth draws-gyfandirol. Daeth yr Ymerodraeth Fysantaidd i ben gan yr Otomaniaid gyda choncwest Caergystennin yn 1453 gan Mehmed y Gorchfygwr.[4]
O dan deyrnasiad Suleiman I, gwelodd yr Ymerodraeth Otomanaidd anterth ei phwer a'i ffyniant, megis datblygiad ei systemau llywodraethu, cymdeithasol ac economaidd.[5] Ar ddechrau'r 17g, roedd yr ymerodraeth yn cynnwys 32 o daleithiau a nifer o wladwriaethau caeth. Ymgorfforwyd rhai o'r rhain yn ddiweddarach gan yr Ymerodraeth Otomanaidd, tra rhoddwyd gwahanol fathau o ymreolaeth i eraill dros y canrifoedd. Gyda Chaercystennin (Istanbwl heddiw) yn brifddinas ac yn rheoli tiroedd o amgylch Basn Môr y Canoldir, roedd yr Ymerodraeth Otomanaidd yn ganolbwynt i'r holl rhyngweithio rhwng y Dwyrain Canol ac Ewrop am chwe chanrif.
Er y credwyd ar un adeg i'r ymerodraeth ddechrau dirywio yn dilyn marwolaeth Suleiman y Gogoneddus, nid yw'r farn hon bellach yn cael ei chefnogi gan y mwyafrif o haneswyr academaidd.[6] Mae'r consensws academaidd bellach yn awgrymu bod yr ymerodraeth wedi parhau i gynnal economi, cymdeithas a byddin hyblyg a chryf trwy gydol yr 17g ac am lawer o'r 18g.[7] Fodd bynnag, yn ystod cyfnod hir o heddwch rhwng 1740 a 1768, syrthiodd y system filwrol Otomanaidd y tu ôl i system ei chystadleuwyr Ewropeaidd, yr ymerodraethau Habsburg a Rwsia.[8] O ganlyniad, dioddefodd yr Otomaniaid orchfygiadau milwrol difrifol ar ddiwedd y 18g a dechrau'r 19g. Daeth Rhyfel Annibyniaeth llwyddiannus Groeg i ben gyda dad-drefedigaethu Gwlad Groeg yn dilyn Protocol Llundain (1830) a Chytundeb Caercystennin (1832). Arweiniodd hyn a gorchfygiadau eraill y wladwriaeth Otomanaidd i gychwyn proses gynhwysfawr o ddiwygio a moderneiddio a elwir yn Tanzimat . Felly, yn ystod y 19g, daeth y wladwriaeth Otomanaidd yn llawer mwy pwerus a threfnus yn fewnol, er gwaethaf dioddef colledion tiriogaethol pellach, yn enwedig yn y Balcanau, lle daeth nifer o daleithiau newydd i'r amlwg.[9]
Sefydlodd y Pwyllgor Uno a Chynnydd (CUP) (İttihad ve Terakki Cemiyeti) yr ail Gyfansoddiadol yn yr hyn a elwir yn Chwyldro Twrcaidd Ifanc ym 1908, gan droi'r Ymerodraeth yn frenhiniaeth gyfansoddiadol, a gynhaliodd etholiadau amlbleidiol cystadleuol. Fodd bynnag, ar ôl Rhyfeloedd trychinebus y Balcanau, yn 1913, cymerodd y CUP (a oedd erbyn hynny yn radicalaidd a chenedlaetholgar) awenau'r llywodraeth mewn coup d'état, gan greu cyfundrefn un blaid. Ymunodd y CUP â'r Ymerodraeth gyda'r Almaen yn y Rhyfel Byd Cyntaf ar ochr y Pwerau Canolog.[10] Roedd yr Ymerodraeth yn cael trafferth gydag anghytuno mewnol parhaus, yn enwedig gyda'r Gwrthryfel Arabaidd. Yn ystod y cyfnod hwn, arweiniodd llywodraeth yr Otomaniaid hil-laddiad yn erbyn yr Armeniaid, yr Asyriaid, a'r Groegiaid.[11]Gorchfygwyd hi gan Bwerau'r Cynghreiriaid yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf a chipiwyd ei thiriogaethau yn y Dwyrain Canol gan y Deyrnas Unedig a Ffrainc. Arweiniodd Rhyfel Annibyniaeth llwyddiannus Twrci, dan arweiniad Mustafa Kemal Atatürk yn erbyn y Cynghreiriaid at ymddangosiad Gweriniaeth Twrci ym mherfeddwlad Anatolian a diddymwyd y frenhiniaeth Otomanaidd.[12]
historians of the Ottoman Empire have rejected the narrative of decline in favor of one of crisis and adaptation
<ref>
annilys; ni roddwyd testun ar gyfer 'ref' o'r enw AksanOW
© MMXXIII Rich X Search. We shall prevail. All rights reserved. Rich X Search