![]() | |
Enghraifft o'r canlynol | ysgol Bwdhaeth ![]() |
---|---|
Math | Mahayana ![]() |
Yn cynnwys | Bwdhaeth Chan, Japanese Zen, Seon Corea, 台灣禪宗 ![]() |
Enw brodorol | 禪 ![]() |
![]() |
Ysgol Bwdhaeth Mahayana a darddodd yn Tsieina yn ystod llinach Tang yw Zen (Tsieineeg: 禪; Pinyin: Chan; Japaneg: 禅|禅; Coreeg: 선 (Seon); Fiatnameg: Thiền). Gelwir yr ysgol yma'n Ysgol Chan (Chánzong禪宗), ac fe ddatblygodd yn ddiweddarach yn nifer o is-ysgolion a changhennau. O Tsieina, ymledodd Chán i'r de i Fietnam a daeth yn Thiền Fietnam , i'r gogledd-ddwyrain i Corea i ddod yn Fwdhaeth Seon, ac i'r dwyrain i Japan, lle'i galwyd yn Zen Japaneaidd.[1] Mae'r gair Chán yn tarddu o'r gair Sanscrit dhyāna, sy'n golygu "myfyrdod".
Mae Zen yn pwysleisio profiad prajñā er mwyn cyrraedd bodhi ("goleuedigaeth"). O'i gymharu a mathau eraill o Fwdhaeth Mahayana, mae'n rhoi llai o bwyslais ar wybodaeth o theori, ac yn pwysleisio myfyrdod (yn enwedig trwy ymarfer Zazen) a dharma. Mae ffynonellau Zen yn cynnwys llenyddiaeth y Prajñāpāramitā a dysgeidiaeth ysgolion Yogācāra a Tathāgatagarbha.
Datblygodd Zen fel ysgol ar wahan yn Tsieina yn y 7g. Oddi yno, ymledaenodd i Fietnam, Corea a Japan. Yn draddodiadol, dywedir mai'r tywysog Bodhidharma o dde India, a droes yn fynach ac a deithiodd i Tsieina i genhadu, a'i sefydlodd.
Ceir nifer o ysgolion gwahanol o fewn Zen:
Mae'r term Zen yn deillio o ynganiad Japaneaidd o'r gair Tsieineaidd Canol 禪 (chán), talfyriad o 禪 那 (chánnà), sy'n drawslythreniad Tsieineaidd o'r gair Sansgrit dhyāna ("myfyrdod").[3] Mae Zen yn pwysleisio hunan-ataliaeth drwyadl, ymarfer myfyrdod, mewnwelediad i natur y meddwl (見 性, Ch. jiànxìng, Jp. kensho , "canfod gwir natur") a natur pethau (heb haerllugrwydd nac egotistiaeth), a mynegiant personol y mewnwelediad hwn ym mywyd beunyddiol, yn enwedig pan fo er budd eraill.[4][5] Yn hynny o beth, mae'n dad-bwysleisio gwybodaeth yn unig am sutras ac athrawiaeth,[6][7] ac yn ffafrio dealltwriaeth uniongyrchol trwy ymarfer ysbrydol a rhyngweithio ag athro neu feistr medrus[8].
Mae dysgeidiaeth Zen yn tynnu o nifer o ffynonellau o feddwl Mahāyāna, yn enwedig Yogachara, y Tathāgatagarbha sūtras, y Laṅkāvatāra Sūtra, ac ysgol Huayan, gyda'u pwyslais ar natur-Bwdha, cyfanrwydd, a'r Bodhisattva-delfrydol.[9][10] Credir bod llenyddiaeth Prajñāpāramitā[11] yn ogystal â Madhyamaka wedi bod yn ddylanwadol iawn wrth lunio rhannau o Zen.[12]
Ymhellach, dylanwadwyd ar Ysgol Chan gan athroniaeth Taoist, yn enwedig y meddwl Neo-Daoist.[13]
© MMXXIII Rich X Search. We shall prevail. All rights reserved. Rich X Search