Nagsasabtan: 15°S 30°E / 15°S 30°E
Republika ti Zambia Republic of Zambia (Ingles) | |
---|---|
Napili a pagsasao: "One Zambia, One Nation" Ilokano: "Maysa a Zambia, Maysa a Pagilian" | |
Nailian a kanta: "Stand and Sing of Zambia, Proud and Free" Ilokano: "Tumakder ken Kantaem ti Zambia, Agpannakkel ken Nawaya" | |
![]() | |
Kapitolio ken kadakkelan a siudad | Lusaka 15°25′S 28°17′E / 15.417°S 28.283°E |
Opisial a sasao | Ingles |
Mabigbig a rehional a sasao | |
Grupgrupo ti etniko (2010[1]) | Listaan
|
Relihion (2010)[2] |
|
Nagan dagiti umili | Zambiano |
Gobierno | Unitario a presidensial a batay-linteg republika |
• Presidente | Edgar Lungu |
• Bise Presidente | Inonge Mutukwa Wina |
Lehislatura | Nailian nga Asemblia |
Wayawaya manipud iti Reino Unido | |
27 Hunio 1890 | |
28 Nobiembre 1899 | |
29 Enero 1900 | |
17 Agosto 1911 | |
1 Agosto 1953 | |
• Republika ti Zambia | 24 Oktubre 1964 |
5 Enero 2016 | |
Kalawa | |
• Dagup | 752,618 km2 (290,587 sq mi)[3] (Maika-38) |
• Danum (%) | 1 |
Populasion | |
• Karkulo idi 2018 | 17,351,708[4][5] (Maika-65) |
• Senso idi 2010 | 13,092,666[6] |
• Densidad | 17.2/km2 (44.5/sq mi) (Maika-191) |
GDP (PPP) | Karkulo idi 2019 |
• Dagup | $75.857 bilion[7] |
• Tunggal maysa a tao | $4,148[7] |
GDP (nominal) | Karkulo idi 2019 |
• Dagup | $23.946 bilion[7] |
• Tunggal maysa a tao | $1,307[7] |
Gini (2015) | 57.1[8] nangato |
HDI (2019) | ![]() kalalainganna · Maika-146 |
Kuarta | Kwacha ti Zambia (ZMW) |
Sona ti oras | UTC+2 (CAT) |
Pormat ti petsa | aa/bb/tttt |
Pagmanehuan | kanigid |
Kodigo ti panagtawag | +260 |
Kodigo ti ISO 3166 | ZM |
TLD ti internet | .zm |
TI Zambia (/ˈzæmbiə, ˈzɑːm-/), opisial a ti Republika ti Zambia (Ingles: Republic of Zambia; Bemba: Icalo ca Zambia; Tonga: Cisi ca Zambia; Lozi: Naha la Zambia; Nyanja: Dziko la Zambia), ket ti maysa a napalikmutan iti daga a pagilian iti pagtutumpongan ti Tengnga, Akin-abagatan ken Daya nga Aprika.[10] Dagiti kaarrubana ket ti Demokratiko a Republika ti Kongo iti amianan, Tanzania iti amianan-daya, Malawi iti daya, Mozambique iti abagatan a daya, Zimbabwe ken Botswana iti abagatan, Namibia iti abagatan a laud, ken Angola iti laud. Ti kapitolio a siudad ti Zambia ket ti Lusaka, a mabirukan iti abagatan-tengnga a parte ti Zambia. Kangrunaan a naikonsentrado ti populasion itilikmut ti Lusaka iti abagatan ken iti Probinsia ti Copperbelt iti amianan, dagiti bugas a sentro ti ekonomia ti pagilian.
Kasisigud a tinagtagitao dagiti tattao a Khoisan, naapektuan ti rehion babaen ti panagpadakkel ti Bantu iti maikasangapulo ket tallo a siglo. Kalpasan dagiti eksplorador nga Europeano idi maikasangapulo ket walo a siglo, kinolinisado ti Britaniko ti rehion kadagiti protektorado ti Britaniko ti Barotseland-Amianan-Akinlaud a Rhodesia ken Amianan-EAkindaya a Rhodesia kadagiti patingga ti maikasangapulo ket siam a siglo. Naitiptipon dagitoy idi 1911 tapno mangbukel ti Akin-amianan a Rhodesia. Kadagiti kaaduan a paset ti panawen ti kolonia, tinurayan idi ti Zambia babaen ti maysa nga administrasion a naidutok manipud iti Londres a binalbalakadan ti Kompania ti Britaniko nga Abagtaan nga Aprika.[11]
Idi 24 Oktubre 1964, nagbalin a nawaya ti Zambia manipud iti Reino Unido ken ni kangrunaan a ministro Kenneth Kaunda ket nagbalin a ti immuna a presidente. Ti sosialista a United National Independence Party (UNIP) ni Kaunda ket nangitalinaay iti bileg manipud idi 1964 aginggana idi 1991. Nangruna a nagpapel ni Kaunda iti rehional a diplomasia, nga asideg a nakitinnulong iti Estados Unidos iti panagbiruk kadagiti solusion kadagiti suppiat iti Akin-abagatan a Rhodesia (Zimbabwe), Angola, ken Namibia.[12] Mnaipudidi 1972 aginggana idi 1991, ti Zambia ket maysa idi a maysa partido nga estado a ti UNIP iti kaikaisuna a legado a politikal a partido babaen ti insasao iti "Maysa a Zambia, Maysa a Pagilian" nga inaramid babaen ni Kaunda. Ni Kaunda ket sinaruno idi babaen ni Frederick Chiluba ti sosial-demokratiko ti Movement for Multi-Party Democracy idi 1991, ken nangrugian ti maysa a paset ti panawen ti panagrang-ay ti sosial-ekonomia ken ti disentralisasion ti gobierno. Manipud iti dayta, nagbalinen ti Zambia a kas maysa nga adu ti partidona nga estado ken nakasanay kadagiti nadumaduma a nakappia a transision ti bileg.
Aglaon ti Zambia kadagiti adu a masna a rekurso, a mairaman dagiti mineral, naatap a biag, bakbakir, nasadiwa a danum ken maarab a daga.[13] Idi 2010, ninaganan ti Banko ti Lubong ti Zambia a kas maysa kadagiti kapardasan a nareporma nga ekonomia ti pagilian iti lubong.[14] Naikuartel ti Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA) idiay Lusaka.
© MMXXIII Rich X Search. We shall prevail. All rights reserved. Rich X Search