bogini Księżyca | |
![]() Popiersie Selene (Luny), marmurowy relief na sarkofagu z III wieku n.e., termy Dioklecjana, Rzym | |
Występowanie |
mitologia grecka |
---|---|
Atrybuty |
skrzydła u ramion, świetlisty peplos i himation, pochodnia, półksiężyc, diadem |
Teren kultu | |
Szczególne miejsce kultu | |
Odpowiednik |
Luna (rzymski) |
Rodzina | |
Ojciec | |
Matka | |
Dzieci |
Selene (także Księżyc; stgr. Σελήνη Selḗnē ‘Księżyc’, łac. Luna ‘Księżyc’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie Księżyca; jedna z tytanid; utożsamiana z rzymską Luną[1][2].
Należała do drugiego pokolenia tytanów[3]. Była bóstwem związanym z kultem Księżyca. Według wierzeń starożytnych Greków przemierzała nocne niebo na srebrnym rydwanie, zaprzężonym w parę białych koni (lub mułów albo krów), który najbardziej jaśniał w czasie księżycowej pełni[1][4][5][6]. Swą wędrówkę rozpoczynała (wynurzała się z fal Okeanosa) na Wschodzie i kończyła (zanurzała się w falach Okeanosa) po drugiej stronie widnokręgu, na Zachodzie[6][7]. Przypisywano jej wpływ na praktyki magiczne i stan zdrowia.
Selene ma skrzydła przestronne, a blask, który rozsiewa po niebie, rodzi się z jej głowy nieśmiertelnej i ogarnia całą ziemię. Poświatą swoją ozdabia wszystkie rzeczy, a jej złota korona rozświetla ciemne powietrze. W połowie miesiąca boska Selene kąpie się w Oceanie i ubrana w szaty świetliste, zaprzęga jasne rumaki do wozu, z którego lecą dalekie promienie. Wtedy moc jej największa, a jej światło staje się wróżbą dla ludzi[8].
Uchodziła za córkę tytana Hyperiona i tytanidy Tei oraz za siostrę Heliosa i Eos, przypuszczalnie także Tytana[1][4][9][10][11].
Z Zeusem, swoim kochankiem, miała dwie córki Pandię (Pandeję) i Herse (Rosę)[1][4][5][12][13]. O jej względy zabiegał również bóg Pan. Jedna z wersji mitu podaje, iż jego starania były daremne, zaś według drugiej wersji została jego kochanką i otrzymała od niego w darze stado białych wołów[1][4].
Powszechnie uważano Artemidę (w późniejszym czasie także Hekate) za boginię Księżyca (lub księżycowej poświaty), stąd kult Selene należał do rzadkości[1][14][15]. Boską cześć oddawano Selene głównie na Peloponezie.
Selene jest postacią, która w mitach pojawia się sporadycznie. Najbardziej znany mit opowiada o miłości bogini do Endymiona (pięknego i młodego pasterza, królewicza elijskiego), którego odwiedzała w grocie na wzgórzu Latmos[1][4].
W sztuce przedstawiana jest zwykle jako urodziwa „białolica” kobieta z wielkimi skrzydłami u ramion, w świetlistym peplosie i himationie, z pochodnią w ręce, z półksiężycem, w diademie[a][1][16][17][18].
Wyobrażenie o bogini przejawia się w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie (wschodni przyczółek Partenonu, reliefy na rzymskich sarkofagach), w malarstwie olejnym, w poezji i prozie.
Imieniem bogini została nazwana jedna z planetoid – (580) Selene. Od Selene pochodzą nazwy pojęć związanych z Księżycem, takie jak: selenodezja[19], selenofizyka[20], selenografia[21][22], selenologia[23], selenonautyka[24], Selenita[25] oraz selenit[26] (gr. selēnítēs ‘księżycowy’) – minerał, którego połysk przypomina księżycową poświatę, a także pierwiastek selen.
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie V. Zamarovský
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Mała encyklopedia
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie maicar.com
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie P. Grimal
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie Z. Kubiak
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie M. Pietrzykowski
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie J. Parandowski
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie J. Parandowski 2
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie P. Grimal 2
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie P. Grimal 3
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie theoi.com 2
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie theoi.com 3
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie theoi.com 4
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie P. Grimal 4
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie W. Kopaliński, Sł. symboli
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie V. Zamarovský 2
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie ancientlibrary.com
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie pl.wikisource.org
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 1
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 2
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 3
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie A. Hajduk
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 4
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 5
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 6
<ref>
. Brak tekstu w przypisie o nazwie sjp.pwn.pl 7
<ref>
dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>
© MMXXIII Rich X Search. We shall prevail. All rights reserved. Rich X Search