Turkum maqolalarning bir qismi |
Islom |
---|
![]() |
Islomlashtirish |
---|
![]() |
Islomning tarqalishi taxminan 1400-yildan buyon davom etmoqda. Muhammad vafotidan soʻng musulmonlar tomonidan olib borilgan istilolar ulkan geografik hududni egallagan xalifaliklarning paydo boʻlishiga olib kelgan. Islomni qabul qilish arab musulmon kuchlarining vaqt oʻtishi bilan keng hududlarni bosib olishi va imperiya tuzilmalarini qurishi tufayli kuchaygan. Muhim kengayishning aksariyati 632-yildan 661-yilgacha boʻlgan Roshidun hukmronligi davrida roʻy bergan, bu Muhammadning birinchi toʻrtta xalifaligi hukmronligi edi[1]. Bu ilk xalifaliklar, musulmonlar iqtisodiyoti va savdosi, Islom oltin davri va Islomiy porox imperiyalari davri bilan birgalikda islomning Makkadan tashqariga, Hind, Atlantika, Tinch okeanlarigacha tarqalishiga va musulmon dunyosining yaratilishiga olib keldi. Uch qitʼada (Osiyo, Afrika va Yevropa) arab imperiyasining barpo etilishi bilan yakunlangan islom istilolari musulmon dunyosini boyitib, islom taʼlimotiga berilgan eʼtibor tufayli uni kengroq tarqatish uchun iqtisodiy shart-sharoitlarga erishdi[2]. Indoneziya kabi dunyoning ayrim hududlarida Islom dinining tarqalishida savdo muhim rol oʻynagan[3][4].
Tez orada musulmon sulolalari tashkil topdi va undan keyingi Umaviylar, Abbosiylar, Mamluklar, Saljuqiylar va Ayyubiylar kabi imperiyalar dunyodagi eng yirik va eng qudratli davlatlar qatoriga kirdi. Ajuran va Adal sultonliklari va boy Mali imperiyasi, Shimoliy Afrikada, Dehli, Dekan va Bengal sultonliklari, Boburiylar davlati va Durrani imperiyalari, Hindiston yarimorolidagi Maysur va Haydarobod Nizom qirolligi, Gʻaznaviylar, Gʻuriylar, Forsdagi Somoniylar, Temuriylar va Onadoʻlidagi Usmonlilar imperiyasida tarixning borishini sezilarli darajada oʻzgartirdi. Islom olami xalqlari islomning Oltin Asriga hissa qoʻshgan keng qamrovli savdo tarmoqlari, sayohatchilar, olimlar, ovchilar, matematiklar, tabiblar va faylasuflarga ega boʻlgan koʻplab ilm-fan va madaniyat markazlarini yaratdilar. Temuriylar Uygʻonish davri, Janubiy va Sharqiy Osiyodagi Islomning tarqalishi Hindiston yarimoroli, Malayziya, Indoneziya va Xitoyda kosmopolit hamda eklektik islom madaniyatini rivojlantirdi[5].
2016-yil holatiga koʻra, dunyo aholisining 1,7 milliardi musulmondir[6][7]. Har toʻrt kishidan biri musulmon[8] boʻlib, islom dunyodagi ikkinchi eng katta dinga aylandi[9]. 2010-yildan 2015-yilgacha tugʻilgan bolalarning 31 foizi musulmon[10] va hozirda Islom dunyodagi eng tez rivojlanayotgan asosiy din hisoblanadi[11][12][13].
© MMXXIII Rich X Search. We shall prevail. All rights reserved. Rich X Search