Bosna-Hersek | |||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Millî marş Sırp-Hırvatça: Državna himna Bosne i Hercegovine Sırp-Hırvatça: Државна химна Босне и Херцеговине "Bosna-Hersek Devlet Marşı" | |||||||||||||||||||||
Başkent ve en büyük şehir | Saraybosna 43°52′K 18°25′D / 43.867°K 18.417°D | ||||||||||||||||||||
Resmî dil(ler) | Boşnakça, Sırpça, Hırvatça | ||||||||||||||||||||
Etnik gruplar (2013)[1] | |||||||||||||||||||||
Demonim | [2][3][4] | ||||||||||||||||||||
Hükûmet | Federal parlamenter direktörlük cumhuriyeti | ||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Yasama organı | Parlamenterler Meclisi | ||||||||||||||||||||
Halklar Meclisi | |||||||||||||||||||||
Temsilciler Meclisi | |||||||||||||||||||||
Kuruluş tarihi | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Yüzölçümü | |||||||||||||||||||||
• Toplam | 51.209[5] km2 (125.) | ||||||||||||||||||||
• Su (%) | %1,4 | ||||||||||||||||||||
Nüfus | |||||||||||||||||||||
• 2022 tahminî | ![]() | ||||||||||||||||||||
• 2013 sayımı | 3.531.159[1] | ||||||||||||||||||||
• Yoğunluk | 69/km2 | ||||||||||||||||||||
GSYİH (SAGP) | 2024 tahminî | ||||||||||||||||||||
• Toplam | ![]() | ||||||||||||||||||||
• Kişi başına | ![]() | ||||||||||||||||||||
GSYİH (nominal) | 2024 tahminî | ||||||||||||||||||||
• Toplam | ![]() | ||||||||||||||||||||
• Kişi başına | ![]() | ||||||||||||||||||||
Gini (2015) | ▼ 32.7[8] orta | ||||||||||||||||||||
İGE (2021) | ![]() yüksek · 74. | ||||||||||||||||||||
Para birimi | Değiştirilebilir mark (BAM) | ||||||||||||||||||||
Zaman dilimi | UTC+01 (OAS) | ||||||||||||||||||||
• Yaz (YSU) | UTC+02 (OAYS) | ||||||||||||||||||||
Tarih formatı | g. a. yyyy. (Milat) | ||||||||||||||||||||
Trafik akışı | sağ | ||||||||||||||||||||
Telefon kodu | +387 | ||||||||||||||||||||
ISO 3166 kodu | BA | ||||||||||||||||||||
İnternet alan adı | .ba | ||||||||||||||||||||
|
Bosna-Hersek, kısa haliyle B&H (BiH / БиХ),[10] resmî adıyla Bosna ve Hersek (Boşnakça, Sırpça, Hırvatça: Bosna i Hercegovina, Sırp Kiril: Босна и Херцеговина), Balkanlar'da 51.197 km² yüz ölçümlü bir ülke. Kuzey, batı ve güneyden Hırvatistan; doğudan Sırbistan ve güneydoğusunda Karadağ ile çevrili olup Adriyatik Denizi'ne Neum şehrinin olduğu yerde yalnızca 20 km'lik limansız bir kıyısı bulunmaktadır. Ülkenin coğrafyası merkez ve güneyde dağlık, kuzeybatıda tepelik, kuzeydoğuda düzlük bir karakter sergiler. Başkent ve en büyük şehir olan Saraybosna, birçok yüksek dağla çevrelenmiştir. Ülkenin çoğunluğunu kaplayan Bosna bölgesinde karasal iklim görülür, bu bölgede yazları sıcak, kışları kar yağışlı ve soğuktur. Ülkenin güney kıyılarındaki daha küçük Hersek bölgesinde ise tipik Akdeniz iklimi görülür. Bosna-Hersek doğal kaynaklar açısından da zengin bir görünüm arz eder.
Bosna-Hersek'te insan yaşamı Üst Paleolitik çağında, kalıcı yerleşim ise Cilalı Taş Devri'ne ait Butmir, Kakanj ve Vučedol kültürleriyle başladı. Hint-Avrupa halklarının ulaşmasının ardından İlirya ve Kelt uygarlıkları bölgeye yerleşti. Kültürel, siyasi ve sosyal açılardan zengin ve karmaşık bir tarihe sahip olan ülkede bugün çoğunluğu oluşturan Güney Slavları'nın yerleşmesi 6 ile 9. yüzyıllar arasına rastlar. 12. yüzyılda kurulmuş Bosna Banlığı'nı takip eden 14. yüzyıl Bosna Krallığı, 1463'te Osmanlı İmparatorluğu tarafından yıkıldı. Bosna-Hersek 19. yüzyıl sonlarına dek Osmanlı hakimiyetinde kaldı. Osmanlılar bölgeye İslam'ı getirdiler ve ülkenin sosyokültürel yapısını büyük oranda değiştirdiler. 1878'deki Berlin Kongresi uyarınca Bosna Vilayeti fiilen Avusturya-Macaristan hakimiyetine girdi. İki savaş arası dönemde Yugoslavya Krallığı'na katılan Bosna-Hersek, II. Dünya Savaşı'nın ardından yeni kurulan Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'ni oluşturan federe cumhuriyetlerden biri oldu. Yugoslavya'nın dağılmasını takiben 1992'de bağımsızlık ilan eden Bosna-Hersek, yeni kurulan devleti kabul etmeyen Sırp toplumu nedeniyle üç yıl sürecek Bosna Savaşı'na sürüklendi. Savaş 1995'te imzalanan Dayton Antlaşması ile sona erdi. Antlaşmaya göre ülkede barışı uygulayacak Barışı Uygulama Konseyi adı altında uluslararası bir konsey kuruldu. Konsey tarafından kurulan Bosna-Hersek Yüksek Temsilciliği cumhurbaşkanını görevden alma dahil birçok yetkiyle donatıldı. Ayrıca üçlü cumhurbaşkanlığı ile ülkedeki üç etnik grup temsil edilmesi sağlandı.
2013 sayımına 3,531,159 nüfusa sahip olan ülke anayasada kurucu halklar olarak belirtilen ve eşit haklara sahip olan[11] üç etnik gruba ev sahipliği yapmaktadır. Bu gruplar nüfusun %50,11'ini oluşturan Boşnaklar, %30,78'ini oluşturan Sırplar ve %15,43'ünü oluşturan Hırvatlardır.[12][13] İngilizcede ve daha birçok dilde etnik kimlik göz önünde tutulmadan tüm Bosna-Hersek halkına Bosnalı denir. Ancak Türkçede tarihten gelen yakınlıktan dkuruluş_olayıı Bosnalı denildiğinde Boşnaklar yani Bosnalı Müslümanlar kastedilir.[kaynak belirtilmeli] Ayrıca ülkede Bosnalı veya Hersekli olmak da ayrı etnik kimliği vurgulamak için kullanılır. Yahudiler, Çingeneler, Ukraynalılar ve Türkler gibi diğer azınlıklar, anayasada "diğerleri" kategorisinde sınıflandırılır.
Bosna-Hersek çift meclisli bir yasama organı ve üç üyeli Cumhurbaşkanlığı ile yönetilir, ancak merkezî hükûmetin gücü oldukça kısıtlıdır. Ülke iki özerk devletçiğe (entite) bölünmüş durumdadır. Bunlar, Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti'dir. Brçko İlçesi Dayton Antlaşması'yla iki entitenin de dışında bırakılmıştır ve kendisine ait bir yerel yönetimi bulunmaktadır. Bosna-Hersek Federasyonu 10 kantona ayrılmıştır.[14]
Bosna-Hersek gelişmekte olan bir ülkedir ve İnsani Gelişme Endeksi'nde 73. sırada yer almaktadır. Ülke ekonomisi büyük ölçüde sanayi ve tarıma dayalıdır, ancak turizm ve hizmet sektörü son yıllarda önemli ilerleme kaydetmiştir.[15][16] Bosna-Hersek Birleşmiş Milletler, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, Avrupa Konseyi, Barış İçin Ortaklık, Orta Avrupa Serbest Ticaret Antlaşması ve Akdeniz İçin Birlik üyesidir. Ülke Avrupa Birliği'ne potansiyel aday statüsündedir, 15 Aralık 2022’de Avrupa Birliği Bosna Hersek’e adaylık statüsüne onay vermiştir.[17] ve Nisan 2010'dan beri NATO'ya adaydır.[18]
In April 2010, NATO Foreign Ministers at their meeting in Tallinn, reviewed progress in Bosnia and Herzegovina's reform efforts and invited the country to join the Membership Action Plan.
© MMXXIII Rich X Search. We shall prevail. All rights reserved. Rich X Search